آشنايي با خامه

آشنايي با خامه

خامه، فرآورده ای شیری غنی از چربی است که به صورت یک امولسیون روغن در آب بوده و از طریق جداسازی فیزیکی از شیر تهیه می شود.

در واقع، خامه امولسیونی است که در نتیجه تغلیظ شدید گویچه های چربی شیر به وجود می آید. خامه به عنوان ماده اولیه تولید کره و بعضی انواع پنیر نیز مورد استفاده قرار می گیرد. عطر و طعم خامه، از مهمترین ویژگی های آن بوده و به خصوص لیپولیز و اکسیداسیون تأثیر بسیار نامطلوبی بر کیفیت آن به جا می گذارند. کیفیت شیر مورد استفاده در تولید خامه از نظر اکسیداسیون و رنسیدیتی دارای اهمیت زیادی است. انواع خامه بر حسب در صد چربی طبقه بندی می شوند که این مقدار معمولا بین 10% (half-and-half) تا حدود50% (double cream ) متغیر است. در ایران، خامه صبحانه با حداقل 30% چربی تولید می شود.

تولید خامه
اگر شیر خام کامل برای مدت چند ساعت در محلی ساکن بماند، لایة خامه در سطح شیر تشکیل می شود. با توجه به این که چگالی چربی شیر (kg.m-3 917) از سرم شیر کمتر است، بر اساس قانون استوکس گویچه های چربی با سرعت ν به سمت سطح شیر حرکت می کنند:
ν=a ( ρp- ρf) d2/ 18 ηp    

a شتاب جاذبه، d قطر گویچة چربی، ρp و ρf به ترتیب دانسیته پلاسما و چربی شیر و ηp ویسکوزیته پلاسمای شیر است. این فرآیند در دماهای زير 40 درجه سانتيگراد انجام گرفته و در دمای حدود 5 درجه سانتيگراد شدت آن افزایش می یابد. خامه به وسیله  سانتریفوژ (سپراتور) از شیر تولید می شود.
در تولید خامه های استریلیزه و UHT هموژنیزاسیون پس از فرآیند حرارتی صورت می گیرد تا از نواقص فیزیکی محصول در زمان نگهداری مانند کلوخه شدن چربی و روغن انداختن جلوگیری شود. اما انجام هموژنیزاسیون قبل از فرآیند حرارتی، پایداری فرآورده را کاهش می دهد. برای دستیابی به خامه ای با ویسکوزیته بالا، باید هموژنیزاسیون در دمای پایین تر و در یک مرحله انجام شود.

خامه زدنی:
این خامه ها علاوه بر طعم و ماندگاری مناسب، باید دارای قابلیت کف کردن مطلوب باشند. این خامه ها باید به راحتی کف کرده، افزایش حجم (overrun)، به خوبی در آن ها صورت گرفته و در برابر سینرزیس نیز حساس نباشند. به این دلیل خامه زدنی باید دارای درصد چربی بالا (35% تا 40%) باشد. آسیب های مکانیکی و ورود کنترل نشده هوا در زمان تولید این محصول، سبب کاهش شدید قابلیت کف کردن می گردد. در واقع این موارد باعث آسیب گویچه های چربی می گردند. در حالی که این گویچه ها، پس از ورود هوا (زدن خامه)، روی دیواره حباب های هوا تجمع کرده و موجب پایداری آن ها می شوند. نسبت چربی جامد به مایع در خامه زدنی دارای اهمیت زیادی است و این بدان معناست که کریستالیزاسیون چربی در تولید این محصول دارای اهمیت به سزایی می باشد.

برای تولید خامه زدنی، ابتدا شیر در دمای 72 درجه سانتيگراد به مدت 15 ثانیه پاستوریزه شده و سپس خامه گیری با سپراتور در دمای 50 درجه سانتيگراد انجام می گیرد. سپس خامه تا دمای 5 درجه سانتيگراد سرد می شود. به منظور کریستالیزاسیون چربی، خامه تولید شده برای مدت نسبتا طولانی در دمای 4 درجه سانتيگراد تا 6 درجه سانتيگراد در تانک های دارای ژاکت نگهداری می شود.
IrsaNews.Ir